Rail & OV

Risico-analyse eenmensbediening

Connexxion vervoert sinds eind 2006 reizigers over de Valleilijn (Amersfoort – Ede-Wageningen vv). Anders dan bijvoorbeeld de Nederlandse Spoorwegen rijdt Connexxion zonder conducteur. Er is dus sprake van eenmensbediening.

Een deel van het materieel is daarvoor specifiek ingericht, maar voor een deel rijdt Connexxion nog met ouder gehuurd materieel, dat is ingericht voor een vertrekproces uitgevoerd in samenwerking met een conducteur. In 2007 en 2008 heeft een relatief groot aantal treinen een stoptonend sein gepasseerd bij vertrek. Connexxion heeft Intergo gevraagd na te gaan of de eenmensbediening hier mogelijk debet aan is.

Aanpak

Intergo heeft een risico-analyse rond de eenmensbediening, gericht op de vertrekprocedure, uitgevoerd. Daartoe zijn de volgende activiteiten uitgevoerd:

  • Bestudering van documenten betreffende de verschillende STS-passages bij vertrek;
  • Analyse van de situatie op de vertreklocaties (plaatsing, zichtbaarheid en opvallendheid van het sein en mogelijk afleidende omstandigheden, zoals een overweg) en mogelijke risico’s in de toen geldende dienstregeling;
  • Analyse van de vertrekprocedure door de machinist per materieeltype, inclusief informatie- en bedieningsmiddelen, en observatie van de uitvoering;
  • Opstellen van een theoretische vergelijking tussen de risico’s van een vertrekproces met en zonder ondersteuning door een conducteur.

Resultaat

Uit de theoretische vergelijking blijkt dat zowel eenmensbediening als een vertrekprocedure met een conducteur risico’s in zich draagt. Uitvoering door 2 personen biedt enerzijds mogelijkheden om elkaars fouten te corrigeren maar geeft anderzijds kans op communicatiefouten en ‘blind’ vertrouwen op een juiste uitvoering door de collega. Belangrijker is de afleiding door serviceverlening aan reizigers die, bij het ontbreken van een treinsteward, de machinist als enige aanspreekpunt hebben. Dit speelt vooral bij materieel dat niet is ingericht voor eenmensbediening.
Connexxion heeft de uitkomsten en aanbevelingen van het onderzoek opgenomen in het actieprogramma rond het voorkómen van STS-passages. Het lijkt er overigens op dat aandacht voor het onderwerp vanuit de organisatie, waaronder het laten uitvoeren van een onderzoek en hieraan ruime bekendheid geven, al een positief effect heeft: in 2009 hebben er nog geen STS-passages plaatsgevonden op de Valleilijn!